Anla ve destekle

İkinci Dil Olarak Almanca

Hedefe Yönelik Dil Desteği İçin
Temeller ve Yol Haritası

İkinci Dil Olarak Almanca (DaZ) nedir?

Kristina Edel

İkinci Dil Olarak Almanca (DaZ), birinci dili (ana dili) farklı olan ve Almanca konuşulan 🇩🇪🇦🇹🇨🇭 bir çevrede yaşayan kişilerin Almanca edinimini ifade eder. Yabancı dil öğreniminden farklı olarak DaZ edinimi, Almancayla gündelik temas yoluyla gerçekleşir - okulda, oyun alanında, alışverişte ya da iş yerinde.

DaZ öğrenenler arasında Almanya'da büyümüş göç geçmişine sahip çocuklar, göçmen aileler ve Almanya'da kalıcı olarak yaşayan yetişkinler yer alır. Bu kişiler her gün Almancayla çevrilidir ve dili hem yönlendirilmiş biçimde (derste) hem de yönlendirilmemiş biçimde (gündelik yaşamda) edinirler. Bu sürekli dil teması, DaZ'yi Yabancı Dil Olarak Almanca (DaF)dan temelden ayırır.

Sık sorulan bir soru şudur: "Burada doğduysam Almanca benim ana dilim midir?" Cevap: otomatik olarak değil. Almancanın ana dil sayılıp sayılmaması, önce hangi dilin edinildiğine ve ailenin gündelik yaşamında hangi dilin kullanıldığına bağlıdır. Evde ağırlıklı olarak başka bir dil konuşuluyorsa, kişi Almanya'da doğmuş olsa bile Almancayı ikinci dil olarak edinebilir.

DaZ terimi özellikle Almanya'da yaşayan mülteciler, ülkeye yeniden yerleşenler ve geç yerleşenler, işçi göçmenler ile göç geçmişine sahip çocuklar ve gençler için kullanılır; tabii Almanca onların ana dili değilse. 1960'lar ve 1970'lerdeki işçi göçü bağlamında DaZ, daha önce yaygın olan "Gastarbeiterdeutsch" (misafir işçi Almancası) gibi terimlerin yerini aldı ve dilbilim ile eğitim alanında bağımsız bir çalışma alanı olarak yerleşti.

DaZ ediniminin özellikleri:

  • Yaşam merkezinin Almanca konuşulan bölgede olması - öğrenenler Almanya, Avusturya ya da İsviçre'de yaşar
  • Günlük dil teması - öğrenenler okulda, işte ve gündelik yaşamda Almancayla karşılaşır
  • Yönlendirilmiş ve yönlendirilmemiş edinim - kurslarda ve eşzamanlı olarak gündelik yaşamda öğrenme
  • Varoluşsal önem - Almanca eğitim, istihdam ve toplumsal katılım için gereklidir
  • Sık görülen çok dillilik - birinci dil bir kaynak olarak korunur

DaZ/DaF'nin tarihsel gelişimi

Yabancı Dil ve İkinci Dil Olarak Almanca alanı 1960'ların sonlarında iki nedenle gelişti: bir yandan Federal Almanya ve DAC'deki yabancı öğrencilerin sayısı artıyordu, diğer yandan Almanya'ya göç büyüyordu. 1956'da Leipzig Üniversitesinde daha sonra Herder Enstitüsüne dönüşen Yabancı Çalışmalar Enstitüsü kuruldu. Gerhard Helbig 1960'larda DaF alanındaki ilk profesörlüğü üstlendi. Bugün Arbeitsstelle Kleine Fächer, 23 Alman üniversitesinde 36 bağımsız profesörlüğü belgelemektedir. 50'den fazla üniversite DaF ya da DaZ alanında diploma programı sunmaktadır.

Fark: DaZ ve DaF

İkinci Dil Olarak Almanca (DaZ) ve Yabancı Dil Olarak Almanca (DaF) terimleri sık sık karıştırılır ya da eş anlamlı kullanılır. Ancak dilbilim ve dil didaktiğinde, yöntemleri ve öğrenme hedeflerini doğrudan etkileyen önemli farklar vardır. Goethe-Institut, DAAD ve Yurt Dışındaki Alman Okulları Merkez Ajansı'nın bir çalışmasına göre, dünya çapında yaklaşık 15,4 milyon kişi Almancayı yabancı dil olarak öğrenmektedir. Ana dili konuşanların yaklaşık yüzde 18'i ile Almanca, Avrupa Birliği'nde en yaygın ana dildir ve Fransızca ile birlikte en yaygın ikinci yabancı dildir.

İkinci Dil Olarak Almanca
(DaZ)		 Yabancı Dil Olarak Almanca
(DaF)
Almanca konuşulan bir ülkede edinim (örneğin Alman okullarındaki çocuklar) Yurt dışında öğrenme (örneğin Fransa ya da Japonya'daki Almanca dersleri)
Gündelik yaşamda, okulda ve işte Almanca ile günlük temas Temas ağırlıklı olarak sınıfta gerçekleşir, gündelik maruziyet azdır
Yönlendirilmiş ve yönlendirilmemiş edinim eşzamanlıdır Ağırlıklı olarak sınıfta yönlendirilmiş edinim
Almanca, eğitim, istihdam ve katılım için hemen gereklidir Almanca ek bir beceri olarak görülür, varoluşsal açıdan zorunlu değildir
Amaç: Akademik dil yeterliliği ve toplumsal uyum Amaç: seyahat, eğitim ya da yurt dışında çalışma için iletişimsel yeterlilik
Öğreniciler heterojendir (farklı birinci diller, eğitim düzeyleri, yaşlar) Öğrenme grupları çoğu zaman daha homojendir (aynı birinci dil, benzer düzey)

Bu fark neden önemlidir?

DaZ öğrenenler, DaF öğrenenlerden farklı didaktik yaklaşımlara ihtiyaç duyar. DaF ders kitapları yapılandırılmış yabancı dil öğretimi için tasarlanmışken, DaZ öğretimi öğrenenlerin gündelik deneyimlerini içermeli, dilsel heterojenliği dikkate almalı ve Bildungssprache'ye (akademik dil) giden yolu açmalıdır.

DaZ ve Akademik Dil (Bildungssprache)

DaZ öğrenenler için Bildungssprache'yi (akademik dil) edinmek özel bir zorluk oluşturur. Gündelik dil (BICS) çoğu zaman bir ila iki yıl içinde iyi bir düzeye ulaşırken, Bildungssprache'nin (akademik dil) (CALP) edinimi genellikle beş ila yedi yıl sürer.

Bu su anlama gelir: Almancayı akici konuşan ve okul bahcesinde zorlanmadan iletişim kuran bir çocuk, akademik dil becerileri eksik olduğu için sınıfta yine de başarısiz olabilir. InSL e.V.'nin çalışmaları tam da burada devreye girer.

Gündelik Dil (BICS)

Hızlı edinilir (1-2 yıl). Bağlama bağlı, gayrıresmî ve durumsaldır. Gündelik yaşam için yeterlidir, ancak okul için değildir.

Akademik Dil - Bildungssprache (CALP)

Belirgin biçimde daha uzun sürer (5-7 yil). Baglamdan bağımsız, soyut ve resmidir. Akademik başarı için belirleyicidir.

İkinci dil edinimi nasıl işler?

Almancanın ikinci dil olarak edinimi rastgele gerceklesmez; belirli edinim asamalarıni izler. Birinci dilleri ne olursa olsun DaZ öğrenenleri, dilbilgisi, kelime dağarcığı ve cümle yapısına yansıyan benzer evrelerden geçer.

01

Tek sözcük evresi ve kalıp diziler

Ogrenenler "Ich heisse ..." (Benim adim ...), "Danke" (Teşekkur ederim) ya da "Wie geht's?" (Nasilsin?) gibi tek tek sözcükler ve sabit kaliplar kullanir. Bu asama, sonraki edinim için temel oluşturur.

02

Basit cümle yapıları

İlk ozne-fiil-nesne cümleleri ortaya cikar: "Ich gehe Schule" (Ben okul gidiyorum), "Mama macht Essen" (Anne yemek yapiyor). Fiil yeri henuz doğru değildir, artikeller ve hal ekleri çoğu zaman eksiktir.

03

Cümle çerçevesi ve yan cümleler

Ogrenenler Almanca cümle cercevesini kullanmaya başlar ("Ich habe gestern Fussball gespielt" – Dun futbol oynadim) ve ilk yan cümlelerini kurarlar ("..., weil ich Hunger habe" – ...çünkü acim). Bu, Bildungssprache'ye (akademik dil) giden yolda önemli bir adımdir.

04

Karmaşık yapılar ve akademik dil

Ileri asamada edilgen yapilar, konjunktiv, genişletilmiş isim obekleri ve teknik terimler edinilir. Bu, okulda ve is hayatında akademik dil soylemine katilmanin on kosuludur.

Bir fırsat olarak çok dillilik

Uzun süre çok dillilik bir engel olarak görüldü. Ancak modern dilbilim, çok dilliliğin bir kaynak olduğunu gösteriyor. Birden fazla dille büyüyen çocuklar çoğu zaman dil konusunda daha güçlu bir farkındalık geliştirir ve dil yapılarıni daha kolay karsilastirip anlayabilir.

InSL e.V., Prof. Ingrid Gogolin tarafından geliştirilen ve çok dilliligi açıkça bir kaynak olarak kabul eden BiKo Temel Kavramı (Basiskonzept Bildungssprachliche Kommunikation)ni izler. Çocuklar için dil kurslarımızda ve yetiskin programlarımızda birinci dil eksiklik olarak değil, Almanca ediniminin temeli olarak değerlendirilir.

Çok dilliliğin avantajları:

  • Artan dil duyarlıligi - çok dilli çocuklar dil oruntulerini daha hizli fark eder
  • Daha iyi ust dil farkındalığı - dil üzerine dusunebilirler
  • Bilişsel esneklik - diller arasinda geçis yapmak beyni çalıştirir
  • Kültürel yeterlilik - farklı kültürlere ve dusunme biçimlerine erişim
  • Mesleki avantajlar - çok dillilik is piyaşasinda giderek daha çok araniyor

InSL e.V.'de DaZ desteği

InSL e.V., DaZ desteğini Bildungssprache (akademik dil) edinimiyle birleştirir. Yaklaşımımız yalnızca dil öğretiminin ötesine geçer: sürekli dil eğitimini gündelik dilden ders diline ve oradan akademik dile uzanan bir sürec olarak destekleriz.

Yetişkinler için DaZ desteği

  • Grup Eğitimi – Dilbilgisi, okuma ve dinleme anlama alanlarında uygulamalı egzersizlerle bireysellestirilmis Almanca kursları
  • Deutsch4U – Düzenli dil programlarına erişimi sınırlı olan kişiler için AB destekli proje
  • Okuma ve Yazma Kursu – Yazıli dil becerileri için hedefe yönelik destek

Eğitimciler için mesleki gelişim

  • Mesleki Gelişim – Öğretmenler, eğitimciler ve ebeveynler için dile duyarlı öğretim ve DaZ didaktiği konusunda nitelikli eğitim
  • Bildungssprache (akademik dil) ve sürekli dil eğitimi üzerine atölyeler
  • Ders öğretiminde DaZ desteği için pratik kavramlar

DaZ desteği yöntemleri

Etkili DaZ desteği bilimsel temelli yöntemlere dayanır. InSL e.V., BiKo Temel Kavramıni esas alir ve çeşitli yaklasimlari birleştirir:

Sürekli dil eğitimi

Dil desteği, tüm eğitim kademelerine yayılan sürekli bir süreç olarak görülür - tekil ve yalıtılmış bir önlem olarak değil.

Bütünleşik dil eğitimi

Dil ayrı bir alan olarak değil, ders içeriğinin bağlamında öğretilir. Akademik dil yeterliliği böyle gelişir.

Çok dillilik didaktiği

Öğrenenlerin birinci dilleri engel olarak değil, kaynak olarak sürece dahil edilir.

Aşamalı destek

Öğrenenler bağımsız çalışabilir hale gelene kadar aşamalı olarak geri çekilen hedefli dilsel destek yapıları.

İşbirlikli öğrenme

Gruplar halınde birlikte öğrenmek aktif dil kullanımını ve iletişimsel yeterliliği destekler.

Dile duyarlı didaktik

Öğretmenler kendi derslerinin dilsel gerekliliklerini tanır ve mesleki gelişim yoluyla DaZ öğrenenlerine hedefli destek sunar.

Bilimsel temeller

DaZ didaktiği kapsamlı araştırmalara dayanır. InSL e.V.'nin çalışmalarını da şekillendiren temel kavramlar şunlardır:

Temel terimler ve kavramlar:

  • BICS ve CALP (Jim Cummins, 1979) – Gündelik dil ile akademik dil yeterliliği arasındaki ayrım. DaZ öğrenenlerin iyi bir gündelik dil düzeyine rağmen neden akademik olarak zorlanabildigini anlamak için temeldir.
  • Sürekli dil eğitimi (Ingrid Gogolin) - tüm eğitim kademelerine yayılan bir dil desteği yaklaşımıdır ve BiKo Temel Kavramına dayanır.
  • Dile Duyarlı Ders Öğretimi (Josef Leisen) - derse özgü öğrenme ile dil öğrenimini birleştiren bir yöntemdir.
  • Aşamalı destek (Pauline Gibbons) - DaZ öğretiminde hedefli dil desteği için kullanılan bir destekleme yöntemidir.

DaF/DaZ alanındaki temel kurumlar

Yabancı Dil ve İkinci Dil Olarak Almanca'nin tesviki, Almanya'nin dis kültür ve eğitim politikasinin temel hedeflerinden biridir. Çeşitli kurumlar bu desteği uygular:

Çocuklar ve yetişkinler için DaZ desteği

Sizi ya da çocuğunuzu Almancaya güvenle hakim olma yolunda bireysel, profesyönel ve bilimsel temelli biçimde destekliyoruz.

Çocuklar için programlar Yetişkinler için programlar