Svakodnevni jezik (BICS)
Usvaja se brzo (1-2 godine). Zavisan od konteksta, neformalan, situacioni. Dovoljan za svakodnevicu, ali ne i za školu.
Razumevanje i podrška
Nemački kao drugi jezik
Osnove i putevi
ciljane podrške jeziku
Šta je nemački kao drugi jezik?
Nemački kao drugi jezik (DaZ) označava usvajanje nemačkog jezika od strane osoba kojima je neki drugi jezik prvi (maternji) i koje žive u nemačkom 🇩🇪🇦🇹🇨🇭 govornom području. Za razliku od učenja stranog jezika, usvajanje DaZ-a se odvija u svakodnevnom kontaktu sa nemačkim jezikom - u školi, na igralištu, u kupovini ili na radnom mestu.
Učenici DaZ-a su deca sa migrantskim poreklom odrasla u Nemačkoj, doseljene porodice ili odrasli koji trajno žive u Nemačkoj. Oni su svakodnevno okruženi nemačkim jezikom i usvajaju ga kako vođeno (u nastavi), tako i nevođeno (u svakodnevici). Ovaj stalni kontakt sa jezikom suštinski razlikuje DaZ od nemačkog kao stranog jezika (DaF).
Često pitanje glasi: „Da li je nemački moj maternji jezik ako sam ovde rođen(a)?“ Odgovor je: ne automatski. Da li se nemački smatra maternjim jezikom zavisi od toga koji se jezik usvaja kao prvi i u porodičnoj svakodnevici. Ako se kod kuće pretežno govori drugi jezik, nemački se uprkos rođenju u Nemačkoj može usvajati kao drugi jezik.
Termin DaZ se posebno odnosi na izbeglice koje žive u Nemačkoj, povratnike, radne migrante, kao i decu i mlade sa migrantskim poreklom, pod uslovom da nemački nije njihov maternji jezik. U vezi sa radnom migracijom 1960-ih i 1970-ih godina, DaZ je zamenio ranije uobičajene nazive poput „nemački za gastarbajtere“ i etablirao se kao samostalna stručna oblast u lingvistici i pedagogiji.
Karakteristike usvajanja DaZ-a:
- Centar života u nemačkom govornom području - učenici žive u Nemačkoj, Austriji ili Švajcarskoj
- Svakodnevni kontakt sa jezikom - učenici se sreću sa nemačkim u školi, na poslu i u svakodnevici
- Vođeno i nevođeno usvajanje - učenje na kursu i istovremeno u svakodnevnom životu
- Egzistencijalni značaj - nemački je neophodan za obrazovanje, rad i društveno učešće
- Česta višejezičnost - prvi jezik ostaje sačuvan kao resurs
Istorijski razvoj DaZ-a/DaF-a
Stručna oblast Nemački kao strani i drugi jezik razvila se krajem 1960-ih godina iz dva razloga: s jedne strane, porastao je broj stranih studenata u SR Nemačkoj i DDR-u, a s druge strane, povećala se migracija u Nemačku. Godine 1956. na Univerzitetu u Lajpcigu osnovan je Institut za studije stranaca, iz kojeg je kasnije nastao Herderov institut. Prvu katedru za DaF zauzeo je Gerhard Helbig 1960-ih. Danas u Nemačkoj postoji više desetina katedri i više od 50 visokoškolskih ustanova koje nude studijske programe za DaF ili DaZ.
Razlika: DaZ protiv DaF-a
Termini nemački kao drugi jezik (DaZ) i nemački kao strani jezik (DaF) se često mešaju ili koriste kao sinonimi. Međutim, u lingvistici i didaktici jezika postoje bitne razlike koje direktno utiču na metodiku i ciljeve učenja. Prema studijama, širom sveta oko 15,4 miliona ljudi uči nemački kao strani jezik. Nemački je najrasprostranjeniji maternji jezik u Evropskoj uniji i, uz francuski, drugi najčešći strani jezik.
| Nemački kao drugi jezik (DaZ) |
Nemački kao strani jezik (DaF) |
|---|---|
| Usvajanje u nemačkom govornom području (npr. deca u nemačkim školama) | Učenje u inostranstvu (npr. nastava nemačkog u Srbiji ili Japanu) |
| Svakodnevni kontakt sa nemačkim jezikom u svakodnevici, školi i poslu | Kontakt pretežno u nastavi, malo kontakta u svakodnevici |
| Vođeno i nevođeno usvajanje istovremeno | Pretežno vođeno usvajanje u učionici |
| Nemački je neposredno potreban za obrazovanje, posao i učešće | Nemački kao dodatna kompetencija, nije egzistencijalno neophodan |
| Cilj: Obrazovna jezička kompetencija i društvena integracija | Cilj: Komunikativna kompetencija za putovanja, studije ili posao u inostranstvu |
| Učenici su heterogeni (različiti prvi jezici, nivoi obrazovanja, uzrast) | Grupe su često homogenije (isti prvi jezik, sličan nivo) |
Zašto je razlika važna?
Učenicima DaZ-a su potrebni drugačiji didaktički pristupi nego učenicima DaF-a. Dok su DaF udžbenici koncipirani za strukturiranu nastavu stranog jezika, nastava DaZ-a mora uključiti svakodnevna iskustva učenika, uzeti u obzir jezičku heterogenost i utabati put ka obrazovnom jeziku.
DaZ i obrazovni jezik
Za učenike DaZ-a usvajanje obrazovnog jezika predstavlja poseban izazov. Dok se svakodnevni jezik (takođe: BICS - Basic Interpersonal Communication Skills) često dostigne na dobrom nivou već nakon jedne do dve godine, usvajanje obrazovnog jezika (takođe: CALP - Cognitive Academic Language Proficiency) obično traje pet do sedam godina.
To znači: dete koje tečno govori nemački i bez problema komunicira u školskom dvorištu, ipak može biti neuspešno u nastavi jer mu nedostaju obrazovne jezičke kompetencije. Upravo tu nastupa rad InSL e.V.
Obrazovni jezik (CALP)
Traje znatno duže (5-7 godina). Nezavisan od konteksta, apstraktan, formalan. Odlučujući za uspeh u školi.
Kako funkcioniše usvajanje drugog jezika?
Usvajanje nemačkog kao drugog jezika ne teče slučajno, već prati određene faze usvajanja. Bez obzira na prvi jezik, učenici DaZ-a prolaze kroz slične faze koje se ogledaju u gramatici, rečniku i strukturi rečenica.
01
Faza jedne reči i fiksne fraze
Učenici koriste pojedinačne reči i ustaljene izraze kao što su „Zovem se ...“, „Hvala“ ili „Kako si?“. Ova faza čini osnovu za dalje usvajanje.
02
Jednostavne strukture rečenica
Nastaju prve rečenice tipa subjekat-glagol-objekat: „Ja idem škola“, „Mama pravi ručak“. Redosled glagola još nije ispravan, a često nedostaju članovi i padežni nastavci.
03
Okvir rečenice i zavisne rečenice
Učenici počinju da koriste nemački glagolski okvir („Juče sam igrao fudbal“) i da grade prve zavisne rečenice („..., jer sam gladan“). Ovo je centralni korak na putu ka obrazovnom jeziku.
04
Složene strukture i obrazovni jezik
U naprednoj fazi usvajaju se pasivne konstrukcije, konjunktiv, proširene imeničke fraze i stručni termini. Ovo je preduslov za učešće u obrazovnom diskursu u školi i profesiji.
Višejezičnost kao šansa
Dugo se višejezičnost smatrala preprekom. Međutim, moderna lingvistika pokazuje: višejezičnost je resurs. Deca koja odrastaju sa više jezika često razvijaju bolju svest o jeziku i lakše mogu da porede i razumeju jezičke strukture.
InSL e.V. prati Bazni koncept obrazovne komunikacije (BiKo) profesorke Ingrid Gogolin, koji višejezičnost eksplicitno priznaje kao resurs. U našim kursevima jezika za decu i odrasle, prvi jezik se ne posmatra kao deficit, već se ceni kao osnova za usvajanje nemačkog jezika.
Prednosti višejezičnosti:
- Povećana osetljivost na jezik - višejezična deca brže prepoznaju jezičke obrasce
- Bolja metajezička svest - mogu da razmišljaju o jeziku
- Kognitivna fleksibilnost - prebacivanje između jezika trenira mozak
- Kulturna kompetencija - pristup različitim kulturama i načinima razmišljanja
- Profesionalne prednosti - višejezičnost je sve traženija na tržištu rada
DaZ podrška u InSL e.V.
InSL e.V. povezuje DaZ podršku sa usvajanjem obrazovnog jezika. Naš pristup ide dalje od čistog prenošenja jezika: podstičemo kontinuirano jezičko obrazovanje - od svakodnevnog jezika preko stručnog jezika do obrazovnog jezika.
DaZ podrška za decu
- Jezički pirati (4-6 godina) - Ulazak u nemački jezik kroz igru, rano podsticanje obrazovnog jezika u predškolskom uzrastu
- Jezički detektivi (6-10 godina) - Sistematska izgradnja obrazovnih jezičkih kompetencija u osnovnoškolskom uzrastu
- Jezički istraživači (10-16 godina) - Podrška stručnom jeziku i priprema za srednje škole
DaZ podrška za odrasle
- Grupni treninzi - Individualizovani kursevi nemačkog sa praktičnim vežbama gramatike, čitanja i slušanja
- Deutsch4U - Projekat finansiran od strane EU za osobe sa otežanim pristupom regularnim ponudama jezika
- Kurs čitanja i pisanja - Ciljana podrška pismenim kompetencijama
Usavršavanja za stručnjake
- Usavršavanja - Kvalifikovano dalje obrazovanje za nastavnike, pedagoge i roditelje o nastavi osetljivoj na jezik i DaZ didaktici
- Radionice o obrazovnom jeziku i kontinuiranom jezičkom obrazovanju
- Praktični koncepti za DaZ podršku u stručnoj nastavi
Metode DaZ podrške
Efikasna DaZ podrška zasniva se na naučno utemeljenim metodama. InSL e.V. se oslanja na Bazni koncept BiKo i kombinuje različite pristupe:
Kontinuirano jezičko obrazovanje
Podrška jeziku kao kontinuiran proces kroz sve nivoe obrazovanja - ne kao izolovana mera.
Integrisano jezičko obrazovanje
Jezik se ne prenosi izolovano, već u kontekstu stručnih sadržaja. Tako nastaje obrazovna jezička kompetencija.
Didaktika višejezičnosti
Prvi jezici učenika se uključuju kao resurs, ne posmatraju se kao prepreka.
Scaffolding
Ciljane jezičke pomoći (skele), koje se postepeno uklanjaju dok učenici ne počnu samostalno da rade.
Kooperativno učenje
Zajedničko učenje u grupi podstiče aktivnu upotrebu jezika i komunikativnu kompetenciju.
Didaktika osetljiva na jezik
Nastavnici prepoznaju jezičke zahteve svojih predmeta i ciljano podržavaju učenike DaZ-a.
Naučne osnove
Didaktika DaZ-a se nadovezuje na obimna istraživanja. Centralni koncepti koji oblikuju rad InSL e.V.:
Centralni pojmovi i koncepti:
- BICS i CALP (Jim Cummins, 1979) - Razlikovanje između svakodnevne i obrazovne jezičke kompetencije.
- Kontinuirano jezičko obrazovanje (Ingrid Gogolin) - Koncept jezičke podrške kroz sve nivoe obrazovanja.
- Stručna nastava osetljiva na jezik (Josef Leisen) - Metodika koja povezuje stručno i jezičko učenje.
- Scaffolding (Pauline Gibbons) - Metoda "skele" za ciljanu jezičku podršku u DaZ nastavi.
DaZ podrška za decu i odrasle
Pratimo vas ili vaše dete na putu ka sigurnom vladanju nemačkim jezikom - individualno, profesionalno i naučno utemeljeno.